Σκέψεις των βρεττανών για Ένωση της Κύπρου
με την Ελλάδα το 1919
Λάμπρος Καλλένος
27 Απριλίου 2026
Περιεχόμενα
• Μια αναφορά σε Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα το 1919
• Απόσπασμα από το βιβλίο του Μαντού, σε μετάφραση
• Μια λάθος αναφορά στη «Συνθήκη του Βερολίνου»
• Η Μικρασιατική Εκστρατεία
• Το απόσπασμα όπως είναι στην αγγλική έκδοση
• Μια σημείωση
• Μια αναφορά σε Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα το 1919
Μετά το τέλος του Α' Παγκόσμιου Πολέμου, οι νικητές σύμμαχοι της Αντάντ και οι ΗΠΑ έκαναν μια Διεθνή Διάσκεψη Ειρήνης, στο Παρίσι, από τις 18 Ιαν. μέχρι τις 12 Μαϊου 1919. Οι συμμετέχουσες χώρες έκαναν και άλλες διασκέψεις για ενάμιση χρόνο μετά, με σκοπό την ρύθμιση διαφόρων ζητημάτων.
Μια μέρα μετά την λήξη της Διάσκεψης Ειρήνης, γίνεται στις 13 Μαϊου 1919 μια συνάντηση του Τετραμελούς Συμβουλίου, που το αποτελούσαν οι Γούντροου Γουίλσον (ΗΠΑ), Λοϋδ Τζωρτζ (βρεττανία), Κλεμανσώ (Γαλλία) και Ορλάντο (Ιταλία). (Woodrow Wilson, David Lloyd George, Georges Clemenceau, Vittorio Orlando) Ο καθηγητής Πωλ Μαντού (Paul Mantoux), που ήταν μεταφραστής στη Διάσκεψη, κρατούσε σημειώσεις για όσα λέγονταν εκεί. Οι σημειώσεις εκδόθηκαν μετά τον θάνατο του, και το 1991 μεταφράστηκαν στα αγγλικά.
Στις σημειώσεις του καθηγητή Μαντού υπάρχουν και αναφορές στην Κύπρο.
• Απόσπασμα από το βιβλίο του Μαντού, σε μετάφραση
Ακολουθεί ολόκληρη το απόσπασμα μιας από τις αναφορές αυτές. Θεωρήσαμε πως έχει ενδιαφέρον να συμπεριλάβουμε και την συνομιλία λίγο πριν και μετά την αναφορά στην Κύπρο:
[σελίδα 56]
Κύριος Κλεμανσώ. Οι Έλληνες δεν έχουν μεγάλη διοικητική ικανότητα. Κάλυψα ολόκληρη την Πελοπόννησο χωρίς να δω ούτε έναν δρόμο. Δεν θέλω να πω τίποτα εναντίον τους, αλλά αυτά είναι τα γεγονότα.
Πρόεδρος Γουίλσον. Οι Έλληνες δεν έχουν ακόμη αντιμετωπιστεί ως σύγχρονο έθνος. Δείχνοντας τους την εμπιστοσύνη μας, θα τους δώσουμε τη φιλοδοξία να τα πάνε καλά.
Κύριος Κλεμανσώ. Η Ελλάδα είναι ακόμα μια χώρα όπου οι γυναίκες καλλιεργούν τη γη ενώ οι άνδρες καπνίζουν τις πίπες τους. Πιστεύω, ωστόσο, ότι κάτι μπορεί να γίνει με αυτούς τους ανθρώπους,
Πρόεδρος Γουίλσον. Δεν μπορούμε να πούμε για τις φυλές, όπως και για τους άνδρες, ότι τους εξυψώνουμε όταν τους αναθέτουμε μεγάλα καθήκοντα;
Κύριος Κλεμανσώ. Οι άνδρες τους, με ελάχιστες σπάνιες εξαιρέσεις, είναι μετριότητες και δεν γνωρίζουν λέξη από την αρχαία ιστορία τους: Θυμάμαι ότι μου ζήτησαν να τους την εξηγήσω!
Πρόεδρος Γουίλσον. Αν μπορούσατε, στις προσφορές που θα μπορούσαν να γίνουν στην Ιταλία στο όνομα της Κοινωνίας των Εθνών, να προσθέσετε και αυτή της Σομαλιλάνδης, αυτό θα βοηθούσε στις λύσεις που επιθυμούμε.
Κύριος Λόιντ Τζορτζ. Η πρόθεσή μου είναι να δώσω στην Ελλάδα και το νησί της Κύπρου.
Κύριος Κλεμανσό. Μην ξεχνάτε ότι, σύμφωνα με τη Συνθήκη του Βερολίνου [του 1878], χρειάζεστε την άδειά μου για αυτό.
Κύριος Λόιντ Τζορτζ. Ελπίζω να μου την δώσετε.
[σελίδα 57]
Πρόεδρος Γουίλσον. Αν μπορείτε να κάνετε αυτό το δώρο στην Ελλάδα, θα είναι κάτι σπουδαίο.
Κύριος Λόιντ Τζορτζ. Αυτό θα διέλυε την ατμόσφαιρα της πλεονεξίας και της απληστίας, την οποία θα πρέπει να φοβόμαστε. Όσον αφορά τους Τούρκους, δεν έχω κανέναν ενδοιασμό απέναντί τους. Δεν έχουν δικαιώματα σε μια χώρα την οποία μπόρεσαν μόνο να μετατρέψουν σε έρημο.
Πρόεδρος Γουίλσον. Το μόνο που οφείλουμε στον τουρκικό πληθυσμό είναι το δικαίωμα να ζει και την εγγύηση μιας καλής διοίκησης. Δεν γνωρίζω άμεσα τους Τούρκους. Αλλά όλοι οι μάρτυρες συμφωνούν στο να τους παρουσιάζουν ως έναν υπάκουο λαό, εναντίον του οποίου δεν μπορεί να γίνει καμία μομφή εφόσον δεν τους δοθεί το μοιραίο δώρο της διοίκησης. Συχνά επαναλαμβάνεται ότι ο Τούρκος είναι ένας κύριος· θα υπακούσει χωρίς δυσκολία στην εξουσία που του χρησιμεύει ως οδηγός.
Κύριος Λόιντ Τζορτζ. Σύμφωνα με τα σχέδια που έχουν γίνει, η Αρμενία θα είναι πολύ εκτεταμένη.
Κλεμανσό. Η διοίκησή της θα είναι ένα δύσκολο έργο για τους Αμερικανούς· δυστυχώς, είναι μια χώρα όπου η σφαγή είναι μια χρόνια ασθένεια.
Πρόεδρος Γουίλσον. Αυτή τη στιγμή, οι Τούρκοι φυλακίζουν μεγάλο αριθμό Αρμενίων, πολλοί από τους οποίους πεθαίνουν από την πείνα. Μου έχουν δοθεί μερικές φρικτές λεπτομέρειες.
Κύριος Λόιντ Τζορτζ. Θα ήταν καλό να τις δημοσιεύσουμε στην Αμερική· αυτό θα βοηθούσε το κοινό σας να καταλάβει γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη της εντολής. Ο Τούρκος, όταν έχει τον παραμικρό βαθμό εξουσίας, είναι ένα θηρίο. Όποιες και αν είναι οι δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσουμε από τους Μωαμεθανούς της Ινδίας, πρέπει να βάλουμε τέλος στο τουρκικό καθεστώς.
Paul Mantoux, The deliberations of the Council of Four (March 24-June 28, 1919) (Paris Peace Conference (1919-1920), τόμος Α, 1991, σελ. 56-57
(Πωλ Μαντού, Οι διαβουλεύσεις του Συμβουλίου των Τεσσάρων (24 Μαρτίου-28 Ιουνίου 1919) (Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισού (1919-1920), τόμος Β, 1992, σελ. 56-57)
— ) • ( —
• Μια λάθος αναφορά στην «Συνθήκη του Βερολίνου»
Σε τι αναφέρεται ο Κλεμανσώ λέγοντας πως, σύμφωνα με την Συνθήκη του Βερολίνου, για να παραχωρήσει η βρετανία την Κύπρο στην Ελλάδα, πρέπει να έχει την σύμφωνο γνώμη της Γαλλίας;
Η Συνθήκη του Βερολίνου έγινε τον Ιούλιο του 1878 και αφορούσε αρκετές χώρες των Βαλκανίων. που με την συνθήκη γίνονταν ανεξάρτητες. Δεν είχε καμμιά πρόνοια όπως αυτήν που αναφέρει ο Κλεμανσώ, ή άλλη αναφορά στην Κύπρο.
Μια τέτοια πρόνοια υπήρχε στη Συμφωνία Σάϊκς-Πικό (Sykes-Picot). που έγινε το 1916. Με αυτήν η βρεττανία και Γαλλία μοίραζαν τις σφαίρες επιρροής τους στη Μέση Ανατολή.
Είναι αυτή η συμφωνία που τον επόμενο χρόνο, το 1917, οδήγησε στην επιστολή του βρετανού υπουργού Μπάλφουρ, με την οποία η βρεττανία δήλωνε ότι πρέπει να εξασφαλιστεί μια εστία για τους Εβραίους. Διότι, η βρεττανία δεν είχε δυνάμεις στην περιοχή για να υλοποιήσει την επιρροή που εξασφάλισε με την Συμφωνία Σάϊκς-Πικό. Κι έτσι σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει το σιωνιστικό κίνημα.
Μια από τις πρόνοιες της Συμφωνίας Σάϊκς-Πικό ήταν και το ότι η βρεττανία αναλάμβανε την δέσμευση να μην παραχωρήσει την Κύπρο σε τρίτη δύναμη χωρίς την σύμφωνη γνώμη της Γαλλίας.
Φαίνεται λοιπόν πως ο Κλεμανσώ, ή ίσως ο Μαντού που κατέγραψε την συζήτηση, έκανε λάθος και αντί για την Συμφωνία Σάϊκς-Πικό ανέφερε την Συνθήκη του Βερολίνου.
— ) • ( —
• Η Μικρασιατική Εκστρατεία
Την περίοδο εκείνη ο πρωθυπουργός Βενιζέλος, κρίνοντας σωστά την διεθνή κατάσταση, είχε συνάψει συμμαχία με την βρεττανία. Δυο μέρες μετά την αναφερόμενη συνάντηση, στις 15 Μαϊου 1919, ο Ελληνικός στρατός αποβιβαζόταν στην Σμύρνη. Το σπαθί των Ελλήνων, που ξεκίνησε από τον Μοριά και την Ρούμελη το 1821, έφτανε στην Μικρασία, και σελίγο στην Πόλη.
Η Μικρασιατική Εκστρατεία, όμως, είχε αργήσει για τέσσερα χρόνια. Ο Βενιζέλος παραπλανήθηκε από λανθασμένες πληροφορίες που του έδινε ο φιλο-γερμανός αξιωματικός Μεταξάς (ο μετέπειτα δικτάτορας). Αν η εκστρατεία ξεκινούσε το 1915, θα νικούσαμε, διότι οι τούρκοι ήταν ακόμα απροετοίμαστοι.
— ) • ( —
• Το απόσπασμα όπως είναι στην αγγλική έκδοση
Ιδού τώρα και το κείμενο της αγγλικής μετάφρασης:
[ page 56 ]
M. Clemenceau. The Greeks don't have much administrative capability. I covered the entire Peloponnese without seeing a single road. I don't wish to say anything against them, but these are the facts.
President Wilson. The Greeks haven't yet been treated as a modern nation, By showing them our confidence, we will give them the ambition to do well.
M. Clemenceau. Greece is still a country where the women till the soil whilst the men smoke their pipes, I believe, though, that something can be done with these people,
President Wilson. Can't we say of races, as of men, that we elevate them when we set them to great tasks?
M. Clemenceau. Their men, with a very few rare exceptions, are mediocre and don't know a word of their ancient history: I remember that they asked me to explain it to them!
President Wilson. If you were able, in the offers which might be made to Italy in the name of the League of Nations, to add that of Somaliland, that would help in the solutions we desire.
Mr. Lloyd George. My intention is to give Greece the island of Cyprus also.
M. Clemenceau. Don't forget that, according to the Treaty of Berlin, you need my authorization for that.
Mr. Lloyd George. I hope you'll give it to me.
[ page 57 ]
President Wilson. If you can make this gift to Greece, it will be a great thing.
Mr. Lloyd George. That would dispel the atmosphere of covetousness and greed whose impression should be feared. Regarding the Turks, I don't have any scruples towards them; they have no rights over a country which they were only able to turn into a desert.
President Wilson. All we owe the Turkish population is the right to live and the guarantee of a good administration. I don't know the Turks directly. But all witnesses agree in representing them as a docile people, against whom no reproach can be made so long as they are not granted the fatal gift of command. It is often repeated that the Turk is a gentleman; he will obey without difficulty the power which serves him as a guide.
Mr. Lloyd George. According to the plans that have been made, Armenia will be very extensive.
M. Clemenceau. Its administration will be an arduous task for the Americans; unfortunately, it is a country where massacre is a chronic disease.
President Wilson. At this very moment, the Turks are interning a great number of Armenians, many of whom are dying of hunger. I have been given some horrible details.'
Mr. Lloyd George. It would be good to publish them in America; that would help your public to understand why the United States must assume the responsibility of the mandate. The Turk, when be has the slightest degree of power, is a brute. Whatever the difficulties we may encounter from the Mohammedans of India, we must put an end to the Turkish regime.
Paul Mantoux, The deliberations of the Council of Four (March 24-June 28, 1919) (Paris Peace Conference (1919-1920), τόμος Β, 1992, σελ. 56, 57
• Μια σημείωση
Η αρχική πληροφορία για αναφορά του Μαντού στην Κύπρο, προήλθε από τον Σταύρο Παντελή, και την ακόλουθη έκδοση:
Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών (ΓΤΠ), Η Κύπρος ήταν πάντα Ευρώπη, Cyprus has always been Europe, α' έκδοση 2006, δ' έκδοση 2017
Αρχικά, με την βοήθεια και ενός λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης, βρήκαμε την γραφή με λατινικά του ονόματος του Μαντού. Και με αυτό, βρήκαμε και το βιβλίο του στο διαδίκτυο.
-
0 Σχόλια